Strafbaar of aansprakelijk? De zware fout in het nieuwe Strafwetboek
– Samenvatting
Stel: u veroorzaakt een ongeval en iemand raakt gewond. De strafrechter spreekt u vrij, maar enkele maanden later valt er toch een schadeclaim in de bus. Kan dat? Sinds 1 september 2026 wel, en vaker dan vroeger.
Het nieuwe Strafwetboek legt de lat voor onopzettelijke feiten hoger: u bent pas strafbaar bij een zware fout. Voor een schadevergoeding volstaat een lichte fout nog altijd. In deze blog leggen we uit wat dat in de praktijk betekent, of u nu slachtoffer bent of zelf wordt aangesproken
Wat verandert er in het strafrecht?
Onopzettelijke feiten zijn sinds 1 september 2026 alleen nog strafbaar bij een zware fout.
Onder het oude Strafwetboek volstond volgens vaste rechtspraak de lichtste fout, de zogenaamde culpa levissima. De minste onoplettendheid kon dus volstaan voor een veroordeling wegens onopzettelijke slagen en verwondingen of onopzettelijk doden.
Artikel 7 van het nieuwe Strafwetboek legt de lat hoger. Voor onopzettelijke misdrijven is voortaan een zware fout vereist, omschreven als een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid. Een gewone vergissing of een kleine onoplettendheid is strafrechtelijk dus niet langer genoeg.
Ook de benamingen veranderen. Het wetboek spreekt niet meer over onopzettelijke slagen en verwondingen, maar over een integriteitsaantasting door een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid. Die nieuwe omschrijving vindt u terug op een dagvaarding, ook na een verkeersongeval.
Wanneer een fout ernstig genoeg is, zal de rechtspraak de komende jaren moeten uitwijzen. Elementen zoals de omstandigheden, de deskundigheid van de betrokkene en de ernst van de onvoorzichtigheid zullen daarbij een rol spelen.
Burgerrechtelijk volstaat nog altijd een lichte fout
Voor een schadevergoeding blijft de lat laag liggen: ook een lichte fout kan volstaan.
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek omschrijft een fout als de schending van een wettelijke regel of van de algemene zorgvuldigheidsnorm: handelen zoals een voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden niet zou doen. Hoe zwaar die fout is, speelt voor de aansprakelijkheid in principe geen rol.
Het gevolg: een vrijspraak omdat de fout niet zwaar genoeg was, sluit niet uit dat de burgerlijke rechter toch een fout aanvaardt en een schadevergoeding toekent.
Wat betekent dit voor slachtoffers?
Als slachtoffer behoudt u uw recht op schadevergoeding, maar u moet er vaker zelf actie voor ondernemen. Bij een lichte fout zal het openbaar ministerie minder vaak vervolgen, en dan kunt u zich niet langer aansluiten bij een strafzaak als burgerlijke partij.
Zelf een procedure starten. Wordt de dader niet vervolgd of vrijgesproken, dan kunt u uw schade nog altijd vorderen bij de burgerlijke rechter.
Zwakke weggebruikers. Bij een verkeersongeval met een motorrijtuig worden voetgangers, fietsers en passagiers voor hun lichamelijke schade in principe vergoed door de verzekeraar van het voertuig, ongeacht wie in fout was (artikel 29bis van de WAM-wet). Voor hen verandert de nieuwe drempel in het strafrecht weinig aan de vergoeding.
Wat betekent dit voor wie vervolgd wordt?
Wie vervolgd wordt voor een onopzettelijk feit, kan zich voortaan verweren met de vraag of de fout wel ernstig genoeg was. Dat geldt ook voor feiten van vóór 1 september 2026.
Feiten van vóór 1 september 2026. Voor misdrijven die vóór die datum zijn gepleegd, past de rechter de mildste strafwet toe. De nieuwe regel is voor de beklaagde milder, dus wie nu nog terechtstaat voor een lichte fout kan daar baat bij hebben.
Een vrijspraak is niet het einde. Ook na een vrijspraak kan het slachtoffer u nog voor de burgerlijke rechter dagen en een schadevergoeding vragen. Meld een schadegeval daarom altijd tijdig aan uw verzekeraar, zoals uw familiale of uw autoverzekering, ook als u strafrechtelijk vrijuit gaat.
Bent u slachtoffer van een ongeval, of wordt u zelf aangesproken of vervolgd?
Ons kantoor begeleidt u van A tot Z.